NOBELA

 

PANIMULA:

I – PAMAGAT:  

GAPO (at isang putting Pilipino, sa mundo ng mga Amerikanong kulay brown) Ang pamagat na “GAPO” ay pinaikling pangalan mula Olonggapo. Kung bakit  ito ang pamagat ay malinaw na sinasabi na ang buong takbo ng istorya ay nasa mga pangyayari sa Olonggapo.. Ang mga Pilipino sa Gapo ay biktima ng diskriminasyon at pang aalipin ng mga Amerikanong mapang abuso.Ang pamagat ay naghahatid ng kahalagahan na mabigyang pansin ang mga pangyayari sa Olonggapo.  Nagkalat ang bahay aliwan at restaurant. Ang mga hostess at waiter ay abala sa pag iistima sa mga parokyanong Amerikano. Sa kwentong makikilala natin ang ibat’ibang  tauhan tulad ni Michael Taylor Jr, dalawampung taong gulang,isang folk singer sa Freedom Pad sa Olongapo na malaki ang galit sa mga Kano dahil sa ginawang pag-iwan ng mga ito sa kanyang inang si Dolores kaya wala siyang kinalakhang ama. Magdalena naman ang pangalan ng nagi ng kaibigan ng k anyang ina na kina launay umaruga dito hanggang sa ito’y mamatay. Sila’y namuhay na magkasama sa iisang bubong.

II - Pagkilala sa May-akda:

Si Lualhati Bautista ay isang bantog na babaeng Pilipinong manunulat. Kadalasan, ang mga akda niya ay nasa anyong nobela o maikling kwento, pero nakalikha na rin siya ng ilang akdang-pampelikula. Pinanganak si Lualhati Bautista sa Tondo, Manila noong Disyembre 2, 1945. Nagtapos siya sa Emilio Jacinto Elementary School noong 1958, at sa Torres High School noong 1962. Naging journalism major siya sa Lyceum of the Philippines, ngunit nag-drop out bago man niya matapos ang kanyang unang taon. Ilan sa mga nobela niya ang: Gapo, Dekada '70, at Bata, Bata, Pa'no Ka Ginawa? Na  nakapagpanalo sa kanya ng Palanca Award ng tatlong beses: noong 1980, 1983, at 1984. Nakatanggap din siya ng dalawang Palanca Award para sa dalawa sa kanyang mga maiklingkwento: Tatlong Kuwento ng Buhay ni Juan Candelabra (unang gantimpala, 1982) at Buwan, Buwan, Hulugan mo Ako ng Sundang (pangatlong gantimpala, 1983). Noong 1984, ang kanyang script para sa Bulaklak ng City Jail ay nagwagi bilang Best Story-Best Screenplay sa Metro Manila Film Festival, Film Academy Awards, at Star Awards.

Mga akda:

Kalipunan ng mga maiikling katha

Buwan, Buwan, Hulugan Mo Ako ng Sundang:

 Dalawang Dekada ng Maikling Kuwento Desaparesidos

 

Mga sulating pampelikula

Bata Bata...Pa'no Ka Ginawa?: The Screenplay (1998)

Bulaklak sa City Jail

Hari ng Tundo

Dekada '70

Desaparecidos

 

III-BUOD:

Nagsisimula ang kwento sa Freedom Pad, isang night club sa Olongapo. Doon kumakanta si Michael Taylor Jr., at madalas ang kanyang mga kinakanta na mga kanta ay may anti-American message pero dahil Tagalog nag wika na gingamit niya sa pagkanta ay hindi nagagalit ang mga ‘kano na pumupunta doon, at sa halipay tumatawa pa ng mga ito dahil sa nakikisabay sila sa mga tawa ng ka-table nila na hostess.

Si Magda ay nakakilala ng isang ‘kano na nagngangalang Steve Taylor, ipinakilala niya ito kay Mike at, sa laking tuwa niya, naging magkaibigan ang dalawang ito.

Si Modesto, na nagtatrabaho sa Base, ay madalas na tinatawag na “yardbird” o patay gutom ni Johnson, isang ‘kanong sundalo. Hindi na nakayanan ni Modesto ang pangaabuso ni Johnson at nakipagsagutan na siya, ito ay nauwi sa sapakan na ikinamatay ni Modesto.

Si Ali naman ay naging kasintahan ng isang ‘kano na nagngangalang Richard Holloway. Sa umpisa ay mabuti ang dalawa sa isa’t isa, ngunit hindi pala totoo na mahal ni Richard si Ali at gusto lamang nito nakawan ang bakla. Ninakawan niya si Ali kasama si Igna, ang katulong ni Ali, at binugbog nila si Ali.

Dahil sa mga nangyari ay lalong naggalit si Mike sa mga ‘kano, pero dahil kay Steve ay naniwala si Mike na nakatagpo na siya ng isang ‘kano na hindi tulad ng iba. Lahat ng ito ay nagbago noong malaman niya na nabuntis nito si Magda, na hindi pala nito mahal si Magda at may pamilya pala ito sa Estados Unidos. Ang masmasaklap pa ay gust nito na ipa-abort ang bata. Dahil sa mga sinabi ni Steve ay naalala nito ang masakit na mga alaala niya bilang isang GI baby na hindi nakakilala sa kanyang ama. Hindi na niya napigilan ang kanyang sarili at hinataw si Steve hangang sa mamatay ito. Pagkatapos ay nakulong siya. Isang araw, dinalaw ni Magda si Mike at pinagpaalam sa kanya na ang ipapangalan niya sa anak niya ay Michael Taylor III.

 

IV- PAGSUSURI:

A.    Uri ng Panitikan – Nobela

 

B.      Istilo ng paglalahad –

Ang mga nakalahad sa nobelang ito ay sumasalamin sa mga katotohanang dinaranas natin ngayon sa kamay ng Amerikano o maging sa ibang lahi. Sa mga sitwasyon at pangyayari sa nobelang ito masasabi kong tumutukoy ito sa tunay na pangyayarin nararanasan ng mga Pilipino ngayon. Ang mga tauhan sa nobela ay may kanya-kanyang ginawa tulad na lang ni Mike, sa

mata ng Diyos at ng batas mali ang ginawa niyang pagpatay kay Steve ngunit kung ating titingnan siya ay may malalim na dahilan. Matagal niyang binalewala lamang ang mga ginagawa ng Amerikano at pilit nagpakatatag ngunit nang sumapit ang oras na ang mga kaibigan naman niya ang nalagay sa alanganin, hindi siya nakapagpigil at bumigay ang

matagal nang tinitimping galit. Parang sa tao, kahit gaano tayo kalakas, lahat tayo ay may kahinaan maaaring mga mahal sa buhay o mga bagay na mahalaga sa atin.Tama rin ang ginawa ni Modesto na subukang ipaglaban ang sarili sa mga Amerikano kahit alam niyang hindi siya mananalo laban sa mga ito sapagkat hindi niya na kayang tiisin pa ang

pagyuyurak na ginagawa nila.Tama rin ang ginawa ni Magda na sa bandang huli ay nagbago at tinalikuran ang gawang Amerikano, mga bagay man o produktong nagmumula rito

 

C.     Tagpuan

 

Ø  Freedom Pad

Ito ang pangalan ng bar na pinagtatrabahuan nina Magda at Mike. Dito rin sa bar na ito nagkakilala sina Modesto at Ali. Dito nakilala ni Magda si Steve, dito nagkaroon ng gulo sa pagitan ng mga Kano at Pinoy at marami pang iba na hanggang ang bandang dulong bahagi ng nobela na maituturing na 'pagkawala ng dambuhalang galit ni Mike sa mga Kano' ay dito naganap. Ang Freedom Pad ang siyang naging piping saksi sa iba't ibang pangyayari sa buhay ng mga pangunahing tauhan.

Ø  Apartment nina Magda at Mike

Ito ang bahay na pinagsaluhan nina Dolores at Magda kasama ang noo'y maliit pang si Mike. Nang mamatay na si Dolores at binata na si Mike, mababasa sa ikalawang kabanata ng nobela ang naging pagtatalo nina Mike at Magda sa tuwina sapagkat hinihiling ng huli na lumipat na si Mike ng ibang tirahan tutal ay matanda na siya at nakatatayo na sa sariling mga paa. Ang tunay na dahilan nito ay dahil nagiging sagabal si Mike sa 'bisnes' ni Magda, sa kanyang pag-uuwi ng kostumer sa kanilang bahay at makikita si Mike ay inaayawan na siya nito. Siyaempre, mayroon din namang masasayang pangyayari na naganap dito na nagpapatunay na sina Magda at Mike ay may pag-aala la din sa isa't isa bilang magkasambahay at magkaibigan. Sa huli, ang apartment na ito ay isa rin sa mahahalagang tagpuan ng Gapo.

Ø  Beach sa Olongapo

Dito nagpunta sina Modesto, Mike, Ali, Jeffrey at Igna bilang paglilibang nila kay Jeffrey. Sa dagat ay nagkakatuwaan sina Modesto, Jeffrey at Mike na animo isang masayang pamilya. Subalit si Ali ay nagmukmok lang sa kanilang nirentahang kubo sapagkat siya ay naghahanap ng isang lalaking kanyang mamahalin at handa rin naman magmahal sa kanya. Nang malapit nang lumubog ang araw at habang patuloy si Ali sa pagbuo ng kung anu-anong imahinasyon sa kanyang sarili ukol sa kanyang ideal boy' ay biglang sulpot ang napakakisig na Kano na nagpakilalang Richard Halloway. At dito nagsimula ang matamis na pagmamahalan ng dalawa.

Ø  Base ng mga Kano sa Olongapo

Lingid sa kaalaman ng kahit sino, matindi ang diskriminasyong nararanasan ni Modesto sa loob ng Base kapiling ang mga katrabahong mapang-alipusta tulad ni Johnson. Dito di lamang siya binubulyawan, pinagpipiyestahan at kinakantiyawan ng mga sundalong Kano, kundi natatapakan na rin ang kanyang dangal at pagkalalaki. Mabuti na lamang ay may isang William Smith na sa katulad niyang Pilipino ay marunong makisuyo, nakikipagkuwentuhan at nang- aalok ng mansanas sa bawat makatrabaho. Ngunit isang karumal-dumal na pangyayari ang dito ay naganap matapos ang ilang araw na pananahimik ni Modesto mula malaman ng anak na si Jun ang kanyang tunay na sitwasyon sa loob. Isang araw, hindi na natiis ni Modesto ang pang-aapi sa kanya ng mga sundalong Amerikano sa base militar. Nakipagsagutan siya kay Johnson at nauwi ito sa suntukan. Lamang sana si Modesto nang pagtulungan siya ng mga kasamahan ng sundalong Puti. Sa kabila ng pagpipigil at pakikiusap ni William, napatay nila si Modesto.

Ø  Bahay ni Modesto

Isang tagpo sa nobela ay ang pag-uwi ni Modesto sa kanyang tahanan kung saan nagbunganga na naman ang kanyang asawa ukol sa kanyang pagtatapon ng pera sa alak at bar sa halip na sa gastusing-bahay kaya naman lubog na sila sa utang. Ibinalita rin sa kanya ni Jun ang ukol sa tanggapan sa Base at ang kanyang interes na pumasok dito. Tinutulan ito ni Modesto at sinabing baka isipin ng mga kapitbahay ay masiyado silang abuso sa Base at nakakahiya. Subalit ang totoo ay natatakot lamang siyang malaman ni Jun ang kanyang kalagayan sa loob. Kaya naman nang nagpumilit si Jun ay napigti na ang kanyang pasensiya at binulyawan ito ukol sa inuutos niya nitong punuin ng tubig ang dram.

 

D.    Mga tauhan

Ø  Michael Taylor Jr. - edad byente, may dilaw na buhok at balahibong kulay pilak, kalahating kano-pinoy

Ø  Michael Taylor Sr. - kano, tatay ni Mike na hindi kumilala sa kanila ng kanyang Ina

Ø  Dolores - Nanay ni Mike, Bayarang babae

Ø  Magdalena - kaibigang matalik ng nanay ni Mike, bayarang babae, maganda, mahilig sa mga stateside kalakal

Ø  Steve - kano, nagtatrabaho sa base, mabait, mapagmahal, mayaman

Ø  Alipio "Ali" - bakla, mapagmahal, mabait, kaibigan nina Mike at Modesto

Ø   Richard Halloway - kano, tuso, sakim, masama, mapang-api, sinungaling, manggagamit

Ø   Igna - kasambahay, masama, tuso, sakim, sinungaling, mapang-abuso

Ø  Modesto - Ama, nagtatrabaho sa base, may dignidad, mabuting tao, kaibigan ni Mike

Ø  Jun - anak ni Modesto, mapag-mahal sa ama, matalino, masikap,

Ø   William Smith - Kaibigang tunay ni Modesto, tapat, mabait, hindi mapang-abuso, totoong kaibigan

Ø  Irene - Asawa ni William, Pilipina, mabuting asawa

Ø  Will - Anak nina William at Irene

Ø  Johnson - kano, mapang-api, mapang-abuso, salbahe

Ø   Javier - Bartender sa FreedomsPad

Ø  Rosalie - Bayarang babae

V – TEMA

“Iminulat ng nobelang ito ang pang-aaping ginawa ng mga Amerikano sa mga Pilipinong walang ibang alam gawin kundi ang sundin lamang sila. Sa kabila ng pag-aakala ng mga Pilipinong mabuti silang kaibigan, naipakita dito ang mga naidulot na hindi kanais-nais ng mga kano sa buhay ng mga Pilipino. Kung paano nila dungisan ang pagkatao ng mga Pilipino na akala nilang hindi magbabago at mabubuhay na lamang sa kamangmangan."

 

VI - Teorya Pampanitikan:

Ang mga sumusunod ay ilan sa mga teoryang pampanitikan na napapaloob sa nobela:

Ø  Teoryang Humanismo

Ang galing ni Mike sa pagtugtog ng gitara at kakaiba niyang pagkatao ay isang patunay dito. At sa kabila ng masalimuot na pamumuhay sa Olonggapo at buhul-buhol na kagaspangan ng ugali ng mga tagaroon dala na rin ng kahirapan ng buhay ay may bahagi pa rin sa nobela na nagpapatunay na ang tao ay may itinatagong kabaitan, Ang pagtulong ni Modesto kay Mike nang siya ay hinahabol sa Jungle, ang pakikipagkapwa-tao at pakikipagkaibigan din ni William Smith kay Modesto at miminsang tawanan at maayos na samahan nina Magda at Mike sa Apartment ay ilan lamang halimbawa nito.

Ø  Teoryang Realismo Sa paunang salita ng may-akdang si Lualhati Bautista, kanyang ibinahagi ang kanyang karanasan sa kanyang pananatili sa Olonggapo kasama ang dalawang kapatid na sina Marie at Lumen at pinsang si Carding. Sa kanilang pagpunta sa isang bar doon ay nakakuwentuhan nila ang iba pang kasamahan ni Carding sa Base ukol sa ilang mga lihim at mapapait na katotohan sa loob o labas man ng Olonggapo. Dito, mapapatunayan na ang nobelang Gapo ay nabigyang-buhay ng karanasang iyon.

 

Ø  Teoryang Feminisma Ang may-akda ay isang babae at isa sa mga pangunahing tauhan na si Magdalena ay babae. Naipakita sa atin ni Lualhati na ang mga babaing tulad ni Magda ay may mga pangarap din sa buhay, may dignidad na kadalasa'y ipinagbabawalang-bahala na lang makamit lamang ang kaginhawaan. Sa pagtatapos ng nobela ay napatunayan na si Magda ay isang babaing may pagmamahal sa buhay pagkat kanyang piniling huwag ipalaglag ang bata sa kanyang sinapupunan. Bagkus kanya itong bubuhayin kasama ni Mike, siya ay handing matuto at pinatutunayan ito ng kanyang handing pag-aaruga kay Jeffrey habang nasa ospital pa si Ali.

 

Ø  Teoryang Historikal Sa nobela ay binigyang paliwanag ang ilan sa mga kadahilan ng bagay-bagay at mahahalagang kasaysayan ng bansa. Isang halimbawa nito ay ang kuwento ukol sa pagbomba sa Pearl Harbor at ang napakaraming kabuntot na epekto nito sa ating bansa at ng bansang Amerika.

VIII– PANSARILING REAKSYON

Bata pa man tayo ay hindi maitatatwang napakaganda na ng imahe sa atin ng alinmang bagay, produkto o kaya’y mga tao basta galling Amerika ito. Tulad ni Magda masyado nating tinatangkilik ang gawang banyaga imbes na ang sariling atin. Sa nobelang ito ay nabatid natin ang ilan sa mga bagay na kapansin-pansin, subalit bakit di batid ng isa man sa atin. Sa mga karanasan ni Modesto sa loob ng Base na nakakasulasok dahil sa tindi ng diskriminasyon na umabot sa puntong ang kanyang dignidad at pagkalalaki ay

naitapon na’t lahat-lahat, ang nakakarimarim na kalagayan ng mga babaing hostess gaya ni Magda na isa lamang sa sanlibong nangarap, naanakan, umasam at iniwan, mga batang gaya ni Mike na bunga ng mabulaklak na pananalita ng ating mga iniidolong Kano, ay tila parang insektong nagkalat sa panahon natin ngayon. Hanggang ngayon ang sitwasyon ng mga tauhan sa nobela ay laganap at nararanasan pa rin sa ating bansa. Dapat matuto tayong ipaglaban ang ating sarili o bansa laban sa mga mapang-

alipin at mapang-abusong kamay ng ibang tao. Mas tangkilikin natin ang sariling atin kaysa sa mga gawang banyaga.Sa pamamagitan ng mga ito, maipapakita natin ang tunay na kahulugan ng pagmamahal sa ating bansang Pilipinas.